Sump do akwarium morskiego: budowa, komory i dobór pojemności

Sump do akwarium morskiego bywa nazywany filtrem, a jest drugą połową układu: mieści technikę, zapas wody i hydraulikę, której nie chcemy oglądać w ekspozycji. Stoi w szafce, łączy się ze zbiornikiem głównym przez przelew, a pompa powrotu tłoczy wodę na górę. Sump ukrywa sprzęt, powiększa objętość układu i utrzymuje stały poziom wody w ekspozycji. Punktem wyjścia jest 15-25 procent objętości całego systemu, a ogranicza go wysokość szafki i wymóg, by komora powrotu przyjęła wodę spływającą po zatrzymaniu pompy.

Co to jest sump w akwarium i co daje zbiornikowi rafowemu?

Poziom wody w ekspozycji wyznacza krawędź przelewu, więc odparowanie widać wyłącznie w sumpie. Lustro na górze stoi w miejscu przez cały rok, na szybach nie zostaje osad solny, a przelew stale zbiera wierzchnią warstwę wody z białkami i tłuszczami zamiast zostawiać ją jako błonkę.

Druga korzyść jest ilościowa: ekspozycja 300 l z sumpem roboczym 90 l daje układ 390 l, czyli o 30 procent większy bufor, więc awaria grzałki podnosi temperaturę wolniej. Pozostałe zyski układają się w krótką listę:

• ukrycie odpieniacza, grzałki, reaktorów i sond poza polem widzenia

• wolniejsze zmiany temperatury, NO₃ i PO₄ dzięki większej objętości układu

• jeden punkt dozowania: balling, ATO i doser mieszają się przed wejściem na górę

• pobór próbki do testów i analizy ICP bez sięgania między koralowce

Ceną są hałas pompy, większe odparowanie i ryzyko zalania podłogi przy hydraulice policzonej na oko. Start układu opisaliśmy w przewodniku po zakładaniu akwarium morskiego.

Z jakich komór składa się sump: wejście, media i komora powrotu?

Komora wejściowa przyjmuje rurę z przelewu i pracuje na wodzie najbardziej obciążonej materią organiczną, dlatego stoi w niej odpieniacz białek, a przed nim filtracja mechaniczna: gąbka, worek typu sock albo roller. Komora środkowa mieści reaktory z zeolitem, biopelletami lub węglem, grzałkę i sondy. Refugium wydziela się zwykle tutaj, ale opisujemy je osobno.

Ostatnia komora mieści pompę powrotu i czujnik automatycznego uzupełniania wody (ATO, Auto Top Off), a między komorami stoją przegrody: przelewowa oraz para tworząca pułapkę na pęcherzyki (bubble trap) ze szczelinami 2-3 cm.

Jakie poziomy wody powinny być w poszczególnych komorach?

Poziom w komorze wejściowej ustala pierwsza przegroda i wynosi zwykle 15-25 cm, zgodnie z instrukcją odpieniacza. Odchylenie o 2 cm zmienia wysokość piany w szyjce i przestawia urządzenie z pracy suchej na mokrą, dlatego poziom w tej komorze wymusza przegroda, a nie ręczna regulacja.

Komora mediów pracuje przy 20-30 cm słupa, co wystarcza na zanurzenie grzałki i stabilny pobór dla pomp reaktorów. Jedyną komorą o zmiennym poziomie jest komora powrotu, bo cały ubytek z parowania odkłada się właśnie tam: układ 390 l odparowuje 1-3 l na dobę, a przy powierzchni komory 30x40 cm daje to spadek lustra o 0,8-2,5 cm dziennie. Uzupełniamy wyłącznie wodą osmotyczną, bo dolewka wodociągowa wniosłaby krzem, azotany i fosforany; urządzenie dobieramy według tekstu o tym, jaki filtr RO/DI wybrać do rafy.

Jaką pojemność powinien mieć sump do akwarium morskiego 200 i 300 l?

Reguła 15-25 procent objętości całego systemu jest dolną granicą, a nie celem: więcej wody oznacza większy bufor i większy zapas na spływ grawitacyjny, więc bierzemy tyle, ile wnętrze szafki przyjmie.

Realnym ogranicznikiem jest wysokość szafki: standardowa ma 70-80 cm, a po odjęciu blatu i cokołu zostaje 60-70 cm światła w środku. Odpieniacz do zbiornika 300 l mierzy 45-60 cm, a nad kubkiem trzeba zostawić 10-15 cm na jego zdjęcie, więc sump wyższy niż 40-45 cm nie ma sensu. Szerokość skracamy o 5 cm z każdej strony na dłonie, a głębokość o 5-8 cm na rury z tyłu.

Serwisowalność decyduje, czy układ będzie utrzymywany: komora węższa niż 15 cm nie przyjmie przedramienia z gąbką, a szczelina mniejsza niż 10 cm nad krawędzią sumpa nie pozwoli wyjąć wkładu z reaktora. Gotowe zbiorniki, na przykład z serii Twistman, mają przegrody sklejone fabrycznie, ale ich wymiary trzeba zestawić z wnętrzem szafki. Przy akwariach pod wymiar sump planujemy razem z ekspozycją, co pokazujemy w materiale o tym, jak powstaje nasz zbiornik dekoracyjny.

Przepływ przez sump ustawiamy na 5-10 objętości ekspozycji na godzinę, czyli 1500-3000 l/h przy zbiorniku 300 l; cyrkulację robią pompy falowe. Katalogowa wydajność dotyczy zerowego podniesienia, więc pompa 3000 l/h przy słupie 1,5 m i kilku kolanach poda realnie 1800-2000 l/h.

Ile wody spłynie do sumpa po zaniku prądu i jak to policzyć?

Po zatrzymaniu pompy do sumpa spływa woda z kilku niezależnych źródeł i dopiero ich suma mówi, ile wolnej przestrzeni musi zostać na dole:

• warstwa wody stojąca nad krawędzią przelewu w ekspozycji

• woda cofająca się przez wyloty powrotu, aż lustro dojdzie do otworu antysyfonowego

• zawartość komina, opadająca do wlotu rury odpływowej

• objętość rur odpływowych i odcinka powrotu powyżej lustra sumpa

Policzmy to dla ekspozycji 120x50x50 cm, czyli 6000 cm² powierzchni lustra. Woda stoi 0,8 cm nad zębami przelewu, co daje 4,8 l. Wyloty powrotu zanurzone 3 cm pod powierzchnią oddadzą kolejne 18 l, a po nawierceniu otworów antysyfonowych 1 cm pod lustrem tylko 6 l. Komin o przekroju 20x10 cm opada 25 cm, czyli 5 l, a rury odpływowa 50 mm i powrotna 25 mm dokładają około 3 l.

Suma z otworami antysyfonowymi wynosi około 19 l, bez nich około 31 l. Ta woda najpierw wypełnia komorę powrotu: przy przekroju 30x40 cm i poziomie roboczym 8 cm poniżej krawędzi przegrody mieści się tam 9,6 l. Reszta, około 9 l, rozlewa się na powierzchnię sumpa 100x40 cm i podnosi lustro o 2,4 cm ponad przegrody, więc przy sumpie wysokim 40 cm i poziomie roboczym 24 cm zapas wystarcza. Rachunek weryfikujemy w praktyce: wyłączamy pompę powrotu i zaznaczamy markerem poziom, do którego woda dojdzie.

Czy zawór zwrotny zabezpiecza sump przed zalaniem?

Zawór zwrotny na linii powrotu w teorii odcina cofkę. W wodzie o KH 7-9 dKH i wapniu 400-450 ppm na grzybku i gnieździe odkłada się jednak węglan wapnia, dochodzą osad i narosty koralinowe. Zawór nierozbierany przez pół roku blokuje się w pozycji otwartej dokładnie wtedy, gdy jest potrzebny, więc jest elementem pomocniczym, nigdy zabezpieczeniem.

Podstawowym zabezpieczeniem przed przelaniem powinien być odpowiedni zapas wolnej objętości sumpa, policzony dla całej wody spływającej po zatrzymaniu pompy. Otwory antysyfonowe mogą dodatkowo ograniczać cofanie się wody, ale wymagają regularnego czyszczenia i nie powinny być jedynym zabezpieczeniem.

Przelew do sumpa i hydraulika: Durso, Herbie czy Bean Animal?

Przelew wewnętrzny, czyli komin w narożniku lub przy tylnej szybie, zabiera 10-15 cm długości zbiornika i wymaga otworów w dnie albo w tylnej tafli. Zewnętrzny, wklejony na tylnej ścianie, nie odbiera objętości ekspozycji, ale wystaje 8-12 cm poza obrys. Wariant coast-to-coast przelewa cieńszą warstwę na całej szerokości i lepiej zbiera błonkę.

Wartości są orientacyjne i spadają z każdym kolanem. Durso to jedna rura z kolanem pod lustrem w kominie i odpowietrzeniem u góry: woda płynie razem z powietrzem, stąd bulgot, a otwór odpowietrzający dobiera się zaworkiem. Herbie używa dwóch rur: główną dławi zawór kulowy do pełnego syfonu i ta pracuje bezgłośnie, druga stoi sucha jako awaryjna. Bean Animal dokłada trzecią: syfon przenosi gros przepływu, rura otwarta przejmuje nadwyżkę i stabilizuje poziom w kominie, a awaryjna z wlotem wyżej wchodzi do gry przy zapchaniu pozostałych.

Jakie błędy montażowe najczęściej kończą się szumem albo zalaniem?

Szum bierze się z mieszania powietrza z wodą w rurze odpływowej i z uderzenia strumienia o lustro w sumpie; zanurzenie końcówki odpływu 3-5 cm pod powierzchnią wycisza drugie źródło od razu.

• za mała komora powrotu: ATO dolewa co kilka godzin, poziom skacze, a pompa łapie powietrze

• brak pułapki na pęcherzyki, przez co mikrobąbelki wracają do ekspozycji

• rura odpływowa dobrana pod katalogową wydajność pompy zamiast pod realną

• brak grzebienia ze szczelinami 4-6 mm na krawędzi przelewu, przez co do komina trafiają ryby

• rury sklejone na sztywno, bez złączek rozłącznych, więc serwis oznacza cięcie

Sump składa się raz, a obsługuje przez lata, więc przed sklejeniem hydrauliki opłaca się rozrysować szafkę. Jeśli nie masz pewności co do średnic ani pojemności komór, zadzwoń pod 518 490 000 przed zamówieniem szkła. Sprzęt i zwierzęta znajdziesz w sklepie JadwigaMorska.pl.