Akwarystyka morska JadwigaMorska.pl
Acropory należą do najbardziej efektownych, ale jednocześnie wymagających koralowców SPS utrzymywanych w akwariach morskich. Poza właściwymi parametrami wody, światłem i przepływem ogromne znaczenie ma również ochrona kolonii przed pasożytami.
Jednym z najgroźniejszych szkodników atakujących koralowce z rodzaju Acropora jest AEFW – Acropora Eating Flatworm, czyli płaziniec żywiący się tkanką Acropor.
Obecnie gatunek ten znany jest jako Prosthiostomum acroporae. W starszych publikacjach i materiałach akwarystycznych można spotkać również nazwę Amakusaplana acroporae.
AEFW jest szczególnie niebezpieczny dlatego, że przez długi czas może pozostać niezauważony. Dorosłe osobniki doskonale maskują się na powierzchni koralowca, a jaja są odporne na wiele metod stosowanych podczas kąpieli koralowców.
Zrozumienie cyklu życia AEFW jest dlatego znacznie ważniejsze niż znalezienie preparatu, który jednorazowo usunie dorosłe płazińce.
AEFW to płaziniec wyspecjalizowany w żerowaniu na koralowcach z rodzaju Acropora.
Pasożyt przemieszcza się po powierzchni kolonii i zjada jej żywą tkankę. Przy niewielkiej liczbie osobników uszkodzenia mogą początkowo wyglądać niepozornie. Wraz ze wzrostem populacji coraz większa część koralowca zostaje uszkodzona.
Silna inwazja może doprowadzić do:
Problem jest szczególnie poważny w zbiornikach zawierających dużą liczbę Acropor, ponieważ młode płazińce mogą przemieszczać się pomiędzy koloniami.
Wykrycie dorosłych AEFW bezpośrednio na koralowcu nie zawsze jest łatwe.
Płazińce potrafią bardzo dobrze dopasować wygląd swojego ciała do powierzchni Acropory. Po pobraniu pokarmu ich układ pokarmowy może zawierać pigment pochodzący z tkanki koralowca, dzięki czemu pasożyt staje się jeszcze trudniejszy do zauważenia.
Dlatego często szybciej zauważymy skutki żerowania niż samego płazińca.
Do podejrzanych objawów należą przede wszystkim nieregularne, jaśniejsze miejsca na tkance przypominające niewielkie ślady po ugryzieniach.
Jeżeli Acropora:
warto bardzo dokładnie obejrzeć ją pod kątem obecności AEFW.
Szczególną uwagę należy zwrócić na dolną część kolonii, podstawę koralowca oraz miejsca słabiej oświetlone.
Kapsułki jajowe AEFW przed wykluciem (A) i po wykluciu młodych (B). Kadr z ryciny 2.
Źródło: Barton J.A., Hutson K.S., Bourne D.G., Humphrey C., Dybala C., Rawlinson K.A. (2019), „The Life Cycle of the Acropora Coral-Eating Flatworm (AEFW), Prosthiostomum acroporae; The Influence of Temperature and Management Guidelines”, Frontiers in Marine Science 6:524, https://doi.org/10.3389/fmars.2019.00524, CC BY 4.0. [Dla plików 2–4: kadr z ryciny.]
Samo usunięcie dorosłych płazińców nie rozwiązuje problemu.
AEFW składa skupiska jaj przede wszystkim na odsłoniętym szkielecie koralowca oraz innych twardych powierzchniach znajdujących się w pobliżu Acropory.
W jednym skupisku może znajdować się wiele kapsułek jajowych, a w każdej z nich może rozwijać się więcej niż jeden zarodek.
To właśnie jaja sprawiają, że AEFW jest tak trudny do całkowitego usunięcia.
Większość kąpieli stosowanych przez akwarystów działa przede wszystkim na poruszające się osobniki. Zarodki rozwijające się wewnątrz kapsułek jajowych są znacznie lepiej chronione.
Dlatego po skutecznej kąpieli koralowca może wydawać się, że problem został rozwiązany.
Kilka lub kilkanaście dni później z pozostawionych jaj pojawia się jednak nowe pokolenie płazińców.
Odsetek wyklutych kapsułek jajowych AEFW w zależności od temperatury. Kadr z ryciny 2C. Oś pionowa pokazuje procent kapsułek, z których nastąpił wylęg.
Źródło: Barton J.A., Hutson K.S., Bourne D.G., Humphrey C., Dybala C., Rawlinson K.A. (2019), „The Life Cycle of the Acropora Coral-Eating Flatworm (AEFW), Prosthiostomum acroporae; The Influence of Temperature and Management Guidelines”, Frontiers in Marine Science 6:524, https://doi.org/10.3389/fmars.2019.00524, CC BY 4.0. [Dla plików 2–4: kadr z ryciny.]
Jednym z najciekawszych badań dotyczących AEFW było określenie wpływu temperatury na jego cykl życiowy.
Naukowcy utrzymywali Prosthiostomum acroporae w temperaturach od 21 do 30°C.
Wyniki pokazały bardzo wyraźną zależność: im wyższa temperatura, tym szybciej rozwijają się jaja AEFW.
Średni czas rozwoju zarodków wynosił około:
| Temperatura | Średni czas rozwoju jaj |
|---|---|
| 21°C | około 26 dni |
| 24°C | około 15 dni |
| 27°C | około 11–12 dni |
| 30°C | około 9–10 dni |
Cykl życia AEFW (Prosthiostomum acroporae): dorosły osobnik, kapsułki jajowe, młode płazińce i ponowne zasiedlenie Acropory. Rycina 1.
Źródło: Barton J.A., Hutson K.S., Bourne D.G., Humphrey C., Dybala C., Rawlinson K.A. (2019), „The Life Cycle of the Acropora Coral-Eating Flatworm (AEFW), Prosthiostomum acroporae; The Influence of Temperature and Management Guidelines”, Frontiers in Marine Science 6:524, https://doi.org/10.3389/fmars.2019.00524, CC BY 4.0. [Dla plików 2–4: kadr z ryciny.]
Dla typowego akwarium rafowego pracującego w temperaturze około 25–27°C oznacza to, że nowe pokolenie AEFW może zacząć pojawiać się już mniej więcej po kilkunastu dniach.
To bardzo ważna informacja przy planowaniu kwarantanny i kolejnych zabiegów.
Temperatura wpływa nie tylko na rozwój jaj.
Badanie wykazało również, że w cieplejszej wodzie płazińce znacznie szybciej osiągają dojrzałość płciową.
Szacowany czas do osiągnięcia dojrzałości wynosił:
| Temperatura | Przybliżony czas do dojrzałości płciowej |
|---|---|
| 24°C | około 56 dni |
| 25°C | około 47 dni |
| 26°C | około 40 dni |
| 27°C | około 35 dni |
| 28°C | około 31 dni |
| 29°C | około 28 dni |
| 30°C | około 25–26 dni |
W temperaturze 27°C minimalny pełny cykl pokoleniowy – od jaj jednego pokolenia do możliwości pojawienia się jaj następnego – wynosił około 38 dni.
W temperaturze 24°C zajmował około 64 dni.
Oznacza to, że w typowej temperaturze akwarium rafowego populacja AEFW może rozwijać się stosunkowo szybko.
To właśnie cykl życia pasożyta wyjaśnia, dlaczego jednorazowa kąpiel koralowca bardzo często nie likwiduje całej inwazji.
Załóżmy, że podczas pierwszej kąpieli usuniemy wszystkie dorosłe płazińce.
Na koralowcu pozostają jednak jaja.
Po kilku lub kilkunastu dniach zaczynają się z nich wykluwać młode AEFW. Jeżeli znajdą Acroporę, rozpoczynają żerowanie, rosną i po pewnym czasie same zaczynają się rozmnażać.
Walka z AEFW musi więc polegać przede wszystkim na przerwaniu cyklu życiowego pasożyta.
Kolejny zabieg powinien zostać wykonany:
po wykluciu się młodych z jaj, ale zanim nowe pokolenie osiągnie dojrzałość i zacznie składać własne jaja.
To znacznie ważniejsze niż samo wielokrotne wykonywanie kąpieli bez określonego harmonogramu.
Zależność między wylęgiem, dojrzewaniem AEFW i powtórzeniem zabiegu. Rycina 5 przedstawia zakresy wynikające z badania; nie gwarantuje skuteczności konkretnego preparatu.
Źródło: Barton J.A., Hutson K.S., Bourne D.G., Humphrey C., Dybala C., Rawlinson K.A. (2019), „The Life Cycle of the Acropora Coral-Eating Flatworm (AEFW), Prosthiostomum acroporae; The Influence of Temperature and Management Guidelines”, Frontiers in Marine Science 6:524, https://doi.org/10.3389/fmars.2019.00524, CC BY 4.0. [Dla plików 2–4: kadr z ryciny.]
Badanie podaje bardzo praktyczny przykład.
Przy temperaturze około 28°C:
Oznacza to, że po pierwszym usunięciu dorosłych osobników nowe płazińce powinny zostać wyeliminowane po ich wykluciu, ale przed osiągnięciem dojrzałości płciowej.
Autorzy badania wskazują w tym przykładzie okres mniej więcej od 13. do 31. dnia po pierwszym zabiegu.
Nie oznacza to jednak, że jedna dodatkowa kąpiel automatycznie gwarantuje całkowite usunięcie AEFW.
W praktyce mogą występować jaja złożone w różnych terminach oraz trudno dostępne skupiska jaj.
Dlatego kontrola koralowców musi być prowadzona przez dłuższy czas.
Zarodki w kapsułkach jajowych (A) oraz młode AEFW po wylęgu (B–C). Kadr z ryciny 3.
Źródło: Barton J.A., Hutson K.S., Bourne D.G., Humphrey C., Dybala C., Rawlinson K.A. (2019), „The Life Cycle of the Acropora Coral-Eating Flatworm (AEFW), Prosthiostomum acroporae; The Influence of Temperature and Management Guidelines”, Frontiers in Marine Science 6:524, https://doi.org/10.3389/fmars.2019.00524, CC BY 4.0. [Dla plików 2–4: kadr z ryciny.]
Jeszcze ciekawszym wynikiem badania było stwierdzenie, że świeżo wyklute Prosthiostomum acroporae są zdolne zarówno do pełzania, jak i pływania.
Ma to bardzo duże znaczenie w akwarium.
Oznacza bowiem, że młody płaziniec nie musi pozostać na kolonii, na której znajdowały się jego jaja.
Może przemieścić się w poszukiwaniu kolejnej Acropory.
Dlatego wykrycie AEFW na jednym koralowcu należy traktować jako potencjalny problem dotyczący wszystkich Acropor znajdujących się w tym samym systemie.
Młode AEFW potrzebują koralowca z rodzaju Acropora, aby móc się dalej rozwijać.
Badania wykazały jednak, że nie giną natychmiast po wykluciu.
Bez dostępu do Acropory młode osobniki przeżywały od około 6 godzin do nawet 9 dni.
Większość z nich ginęła znacznie wcześniej – średnio po około 1–2 dniach – ale najbardziej odporne osobniki były zdolne przetrwać dużo dłużej.
To kolejna bardzo ważna informacja praktyczna.
Samo przeniesienie Acropor na kilka dni do innego zbiornika nie musi wystarczyć, aby mieć pewność, że system został uwolniony od aktywnych młodych AEFW.
Teoretycznie tak.
Jeżeli w systemie nie ma żadnej żywej tkanki Acropora, wykluwające się młode AEFW nie mają odpowiedniego żywiciela i ostatecznie giną z głodu.
Trzeba jednak uwzględnić dwa okresy:
Według danych z badania przy temperaturze 30°C ostatnie jaja powinny wykluć się w ciągu około 12 dni.
Jeżeli następnie przyjmiemy maksymalnie około 9 dni przeżycia młodych bez Acropor, daje to w sumie około 21 dni systemu całkowicie pozbawionego Acropor.
Przy 24°C proces trwa dłużej – około 25 dni.
Są to wartości wynikające z warunków eksperymentalnych i nie należy traktować ich jako absolutnej gwarancji dla każdego akwarium, ale pokazują one bardzo dobrze mechanizm umożliwiający przerwanie cyklu pasożyta.
Jednym z najważniejszych elementów zwalczania AEFW jest dokładne wyszukiwanie i mechaniczne usuwanie skupisk jaj.
Jaja należy usuwać z:
W publikacji naukowej jako jedną z metod wspomagających leczenie wskazano mechaniczne usuwanie kapsułek jajowych skalpelem lub żyletką.
Jeżeli fragment podstawki lub martwego szkieletu można bezpiecznie całkowicie usunąć, często jest to pewniejsze niż próba oczyszczenia każdego skupiska jaj osobno.
Trzeba przy tym bardzo uważać, aby nie uszkodzić zdrowej tkanki koralowca.
Różnego rodzaju kąpiele są powszechnie stosowaną metodą usuwania dorosłych AEFW z koralowców.
Warto jednak zwrócić uwagę na bardzo ważne zastrzeżenie autorów badania:
badanie dotyczące cyklu życiowego AEFW nie oceniało skuteczności konkretnych preparatów chemicznych.
Nie można więc na jego podstawie stwierdzić, że konkretny produkt lub substancja daje 100-procentową skuteczność.
Najważniejszym wnioskiem z badania nie jest wybór konkretnego preparatu, lecz odpowiednie wykorzystanie wiedzy o cyklu życia pasożyta.
Nawet bardzo skuteczny środek działający na dorosłe płazińce nie rozwiązuje problemu, jeśli na koralowcu pozostaną żywe jaja.
Jeżeli pasożyt zostanie wykryty na jednej kolonii w zbiorniku zawierającym wiele Acropor, nie warto ograniczać kontroli wyłącznie do jednego koralowca.
Młode płazińce mogą się przemieszczać, a niewielkie osobniki są bardzo trudne do zauważenia.
Dlatego wszystkie Acropory mające kontakt ze wspólnym obiegiem wody należy traktować jako potencjalnie narażone.
Autorzy badania zwracają uwagę, że jeżeli więcej niż jedna kolonia jest zainfekowana, leczenie tylko pojedynczych koralowców może prowadzić do ponownego zakażenia.
Znacznie łatwiej jest zapobiec wprowadzeniu AEFW do akwarium niż później usuwać pasożyta z rozbudowanej kolekcji Acropor.
Dlatego każda nowa Acropora powinna zostać dokładnie obejrzana przed dołączeniem do głównego systemu.
Szczególną uwagę warto zwrócić na:
To właśnie tam mogą znajdować się jaja.
Należy również pamiętać, że brak widocznych dorosłych AEFW nie oznacza braku pasożyta.
Jeżeli na koralowcu znajdują się jaja, problem może stać się widoczny dopiero wiele dni później.
Badania pokazują, że w niższej temperaturze rozwój AEFW jest wolniejszy.
Przykładowo czas rozwoju jaj zwiększa się z około 9–10 dni w temperaturze 30°C do około 26 dni w temperaturze 21°C.
Nie oznacza to jednak, że celowe silne obniżanie temperatury powinno być stosowane jako podstawowa metoda zwalczania pasożyta.
Najważniejsze jest zdrowie koralowców.
Acropora również reaguje na temperaturę, dlatego nie powinno się narażać koralowców na stres termiczny tylko po to, aby spowolnić rozwój AEFW.
Dane dotyczące temperatury są przede wszystkim bardzo przydatne do przewidywania momentu wykluwania się jaj i planowania kolejnych etapów kwarantanny lub leczenia.
AEFW łączy kilka cech, które czynią go wyjątkowo problematycznym pasożytem Acropor:
Dlatego skuteczna walka z AEFW powinna być traktowana jako proces, a nie pojedynczy zabieg.
W przypadku wykrycia AEFW najważniejsze jest:
Największym błędem jest uznanie koralowca za czysty natychmiast po pierwszej kąpieli.
W przypadku wielu pasożytów wystarczy usunięcie widocznego szkodnika.
AEFW jest bardziej skomplikowany.
Możemy usunąć wszystkie widoczne płazińce, a mimo to na koralowcu pozostaną jaja, z których po kilkunastu dniach wykluje się kolejne pokolenie.
Dlatego przy dużych kolekcjach Acropor profilaktyka, obserwacja oraz kwarantanna są znacznie bezpieczniejszym rozwiązaniem niż walka z rozwiniętą inwazją w głównym systemie.
Szczególnie w akwariach wyspecjalizowanych w SPS nawet pojedynczy zainfekowany koralowiec może stworzyć poważny problem.
AEFW, czyli Prosthiostomum acroporae, jest jednym z najgroźniejszych pasożytów koralowców z rodzaju Acropora.
Kluczem do skutecznego zwalczania nie jest wyłącznie usunięcie dorosłych płazińców.
Trzeba przerwać cały cykl życiowy pasożyta.
Najważniejsze fakty wynikające z badań to:
W przypadku AEFW wiedza o biologii pasożyta jest jednym z najważniejszych narzędzi, jakie posiada akwarysta.
Barton J.A., Hutson K.S., Bourne D.G., Humphrey C., Dybala C., Rawlinson K.A.
The Life Cycle of the Acropora-Eating Flatworm, Prosthiostomum acroporae; The Influence of Temperature and Management Guidelines.
Frontiers in Marine Science, 2019.
Badanie obejmowało wpływ temperatury 21–30°C na rozwój zarodków, skuteczność wylęgu, przeżycie młodych oraz czas osiągania dojrzałości płciowej P. acroporae.
Licencja: https://creativecommons.org/licenses/by/4.0/
Oryginał: https://www.frontiersin.org/journals/marine-science/articles/10.3389/fmars.2019.00524/full
Ryciny mają oryginalne angielskie opisy. Zachowano oznaczenia paneli A/B/C i skale.