Krewetki do akwarium morskiego: Lysmata, Stenopus i pistoletowe

Krewetka w akwarium morskim nie jest wyłącznie dekoracyjnym dodatkiem. Pod jednym potocznym określeniem kryją się zwierzęta z różnych gałęzi dziesięcionogów, o odmiennym temperamencie: czyścicielki, terytorialne skorupiaki broniące kryjówki oraz gatunki spędzające życie w norze pod skałą. Dobór zaczyna się więc od identyfikacji gatunku, docelowego rozmiaru, sposobu żywienia i zgodności z pozostałą obsadą, a nie od koloru pancerza.

Dlaczego krewetka boksująca nie jest bliską krewną czyścicielki?

Potoczne „krewetki morskie do akwarium” łączą w jedno co najmniej dwie odrębne linie dziesięcionogów, a różnica w systematyce przekłada się wprost na zachowanie. Lysmata amboinensis (De Man, 1888) i Lysmata debelius Bruce, 1983 należą do infrarzędu Caridea i rodziny Lysmatidae, choć starsze opracowania akwarystyczne wciąż umieszczają ten rodzaj w Hippolytidae.

Stenopus hispidus (Olivier, 1811) to natomiast infrarząd Stenopodidea, rodzina Stenopodidae, a nie Caridea. Widać to gołym okiem na trzeciej parze odnóży krocznych, która u Stenopodidea jest silnie powiększona i zakończona masywnymi szczypcami, podczas gdy u karydei najmocniej rozwinięte są dwie pierwsze pary. Rodzaj Alpheus Fabricius, 1798 siedzi przy tym w tej samej nadrodzinie Alpheoidea co Lysmata, więc czyścicielka jest bliżej spokrewniona z krewetką pistoletową niż z boksującą.

Systematyka nie jest tu ozdobnikiem, ale sama przynależność do infrarzędu nie przesądza wyniku spotkania. Stenopus hispidus potrafi atakować mniejsze krewetki i osobniki własnego gatunku spoza pary, szczególnie w ciasnym zbiorniku. Łączenie go z drobnymi skorupiakami wymaga więc dużej ostrożności, kryjówek i obserwacji.

Co robi stacja czyszcząca *Lysmata amboinensis* i czego nie zastąpi?

Lysmata amboinensis pochodzi z Indo-Pacyfiku i tworzy stałe stanowiska czyszczenia. Macha długimi białymi czułkami, a ryby mogą przyjmować przy niej charakterystyczną pozę i pozwalać krewetce chodzić po ciele, wchodzić do jamy gębowej lub pod pokrywy skrzelowe. Najbezpieczniejszym układem jest pojedynczy osobnik albo dobrana para. Grupy mogą prowadzić do agresji wobec nadliczbowych osobników, dlatego wymagają przestrzeni i ścisłej obserwacji.

Zanim ktoś potraktuje czyścicielkę jako element profilaktyki chorobowej, trzeba rozdzielić, co realnie widać przy stacji czyszczącej, a co jest myśleniem życzeniowym:

• zbieranie luźnego naskórka, śluzu i drobnych zanieczyszczeń z powierzchni ciała ryb

• usuwanie części materiału z powierzchni ciała ryb; nie daje to pewnej kontroli pasożytów ani chorób

• sprzątanie niedojedzonego pokarmu z dna i szczelin skały

• ograniczone działanie na formy pasożytów bytujące pod nabłonkiem lub w skrzelach

• brak wpływu na stadia rozwojowe pasożytów żyjące w podłożu

Czyścicielka może uczestniczyć w naturalnych zachowaniach ryb, ale nie zastępuje kwarantanny ani leczenia w osobnym zbiorniku. Lysmata debelius Bruce, 1983, czyli krewetka ognista, bywa bardziej płochliwa, częściej siedzi w cieniu nawisu i pokazuje się głównie przy karmieniu. Zachowanie zależy jednak od osobnika, urządzenia zbiornika i obecności kryjówek.kategorii krewetki i kraby

Kompleks *Lysmata* cf. *wurdemanni*: co naprawdę kupujemy pod nazwą peppermint?

Zachodnioatlantyckie krewetki sprzedawane jako Lysmata wurdemanni (Gibbes, 1850) należą do kompleksu podobnych gatunków. Rhyne i Lin w 2006 roku opisali kilka odrębnych taksonów, w tym Lysmata boggessi, która również trafia do handlu. Identyfikacja wyłącznie ze zdjęcia jest trudna, dlatego uczciwy opis handlowy powinien podawać źródło i pewność oznaczenia, zamiast zakładać, że każdy osobnik to ten sam gatunek.

Dlaczego jedna krewetka zjada Aiptasię, a druga jej nie tyka?

Skuteczność wobec szklistych ukwiałów jest osobniczo zmienna i nie stanowi gwarancji. Część osobników wygryza kolonie i potrafi oczyścić skałę, część nie zainteresuje się parzydełkowcami wcale, a inne biorą się za Aiptasię dopiero przy mniejszej podaży pokarmu. Duże, dobrze zakotwiczone ukwiały bywają dla krewetki nie do ruszenia. Traktujmy ten gatunek jako element wspierający, a nie metodę samą w sobie, i łączmy go ze sposobami opisanymi we wpisie o tym, jak pozbyć się Aiptasii z akwarium morskiego. Krewetki z tego kompleksu bywają wścibskie wobec drobnych polipów i u części osobników podskubują zoantusy albo świeżo wklejone szczepki.

*Stenopus hispidus* i *Alpheus*: terytorium kontra symbioza z babką

Stenopus hispidus (Olivier, 1811) to efektowne, biało-czerwone zwierzę z długimi czułkami i silnie rozwiniętą trzecią parą szczypiec. Jest terytorialne wobec innych krewetek, również osobników własnego gatunku. Najmniejsze ryzyko daje utrzymywanie jednego osobnika albo już potwierdzonej, zgodnej pary; dokładanie drugiego zwierzęcia do ustalonego lokatora może zakończyć się walką.

Krewetki pistoletowe z rodzaju Alpheus, na przykład A. randalli Banner & Banner, 1980 czy A. bellulus Miya & Miyake, 1969, prowadzą inny tryb życia. Mają ograniczony wzrok, za to znakomicie kopią i utrzymują rozbudowaną norę pod skałą. W układzie symbiotycznym babka pilnuje wejścia i sygnalizuje zagrożenie, a krewetka zapewnia schronienie. Nie każda babka łączy się z każdym Alpheus, dlatego partnerów dobiera się gatunkowo.kategorii babki

Jak powstaje trzask krewetki pistoletowej?

Jedno ze szczypiec Alpheus jest nieproporcjonalnie duże i zbudowane inaczej niż zwykły chwytak. Ruchomy palec ma wypustkę wchodzącą w zagłębienie drugiej części szczypiec, a zatrzaśnięcie wypycha wąski strumień wody. W strumieniu ciśnienie lokalnie spada poniżej prężności pary wodnej i powstaje pęcherzyk kawitacyjny, który po chwili gwałtownie imploduje. To implozja, a nie samo uderzenie szczypiec, daje trzask, falę ciśnienia zdolną ogłuszyć małą zdobycz i krótki błysk światła. W zbiorniku strzały słychać wyraźnie, zwłaszcza nocą, i bywa to jedyny dowód, że zwierzę żyje.

Czego krewetka w akwarium morskim nie wybacza: miedź, wylinka i skok zasolenia

Miedź jest toksyczna dla wielu bezkręgowców już przy niskich stężeniach, dlatego preparatów miedziowych przeciw pasożytom ryb nie stosuje się w obiegu rafowym. Metal może adsorbować się na porowatych materiałach wapiennych i podłożu, a późniejsze utrzymanie krewetek w leczonym zbiorniku wymaga potwierdzenia bezpieczeństwa pomiarem oraz odpowiedniego usuwania zanieczyszczenia. Leczenie ryb miedzią prowadzi się w oddzielnym zbiorniku kwarantannowym, zgodnie z instrukcją preparatu.

Przed wpuszczeniem krewetki należy zmierzyć temperaturę i zasolenie wody transportowej oraz zastosować procedurę dostawcy dla danego gatunku. Gdy różnica zasolenia jest istotna, wyrównuje się ją stopniowo w czystym pojemniku, ale nie należy bezrefleksyjnie przedłużać kroplówki po otwarciu długo transportowanego worka: wzrost pH może zwiększyć toksyczność obecnego w nim amoniaku. Jeżeli parametry są już zgodne, sprawny transfer ogranicza czas w wodzie transportowej. Tej wody nie wlewamy do akwarium.

Pusty pancerz na dnie to nie martwa krewetka

Skorupiaki rosną skokowo, zrzucając cały zewnętrzny pancerz w procesie zwanym ekdyzą, czyli wylinką. Porzucona wylinka jest zaskakująco kompletna: ma nogi, czułki i wyściółkę przewodu pokarmowego, więc wygląda jak przezroczysta kopia zwierzęcia. Od martwej krewetki odróżnia ją to, że jest pusta i przejrzysta, podczas gdy padłe zwierzę pozostaje mętne i szybko się rozkłada. Świeżo po zrzuceniu pancerza krewetka jest miękka i bezbronna, więc chowa się w skale i potrafi nie wychodzić, dopóki nowy pancerz nie stwardnieje. To normalny cykl, a nie choroba.

Wylinki nie trzeba usuwać od razu, ponieważ krewetki często ją zjadają. Nie przestawiamy wtedy skały ani nie próbujemy łapać ukrytego zwierzęcia. Najważniejsze są stabilne zasolenie i temperatura, prawidłowe parametry podstawowe oraz urozmaicone żywienie. Nie należy dozować jodu w celu wywołania wylinki bez wyniku pomiaru i konkretnego zalecenia, ponieważ nadmiar pierwiastków śladowych także może szkodzić.